Κώδικας "Bushido"

Το bushido είναι ο κώδικας της καλής και ευγενικής καθημερινής ζωής, όντας βαθιά αποτυπωμένος στη συνείδηση των bushi με τη θρησκευτική μορφή του Κομφουκιανισμού, που προωθεί ένα σκληρό διαχωρισμό στις φατρίες της φεουδαρχικής κοινωνίας της Ιαπωνίας και θέτει ως υπέρτατο νόμο  τον νόμο «υποταγή στους ανώτερους και τις διαταγές τους».

Η ιστορία ξεκινά λίγο θολά. Σύμφωνα με πηγές, μέχρι την περίοδο Heian στην Ιαπωνία διαμορφώθηκε ένα ισχυρό στράτευμα για να υπηρετεί την Αυτοκρατορική δικαιοσύνη (κάτι που έγινε ευρέως γνωστό τόσο στην Κίνα όσο και στην Κορέα).  

Είναι αποδεκτό το γεγονός ότι οι «πολεμιστές» αυτοί δεν ήρθαν στην επιφάνεια του κοινωνικού ιστού μέχρι την εποχή εκείνη. Έτσι λοιπόν οι samurai έγιναν οι πολεμιστές που υπηρετούσαν την Αυτοκρατορική αριστοκρατία. Προέρχονταν από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και πολιτικές πεποιθήσεις, αγρότες, κυνηγοί, γόνοι αριστοκρατικών οικογενειών με αμφισβητήσιμη ηθική όμως πολλές φορές. Το κοινό τους γνώρισμα ήταν ότι είχαν εξαιρετικές ικανότητες στην μάχη (τοξοβολία, ιππασία μάχης, σπαθιστές, ακοντιστές, κα. Είναι όμως λαθεμένη η άποψη να αποδίδουμε τον όρο samurai σε όλους τους πολεμιστές της εποχής εκείνης. Μόνο οι υψηλόβαθμοι πολεμιστές με τις ποιο εξαιρετικές ικανότητες ήταν οι samurai.

Έτσι, μόνο σε μία ομάδα πολεμιστών θα μπορούσαμε να αποδώσουμε την ονομασία αυτή, τους bushi. Οι bushi πέραν των μοναδικών μαχητικών τους ικανοτήτων ασκούνταν και σε μία σειρά τεχνών με ευρύτερη κοινωνική αποδοχή (καλλιγραφία, μουσική, ποίηση, ζωγραφική, κα).

Φυσικά, εκείνο που κυριαρχούσε στην στενή και αυστηρή κοινωνία τους ήταν η ικανότητα τους στην ταχύτατη εκλογή της τακτικής ενάντια σε εχθρική απειλή. Υποθέτουμε ιστορικά ότι αυτοί οι εκλεκτοί μαχητές, οι άριστοι γνώστες της ιστορίας ήταν οι δημιουργοί του άγραφου κώδικα τιμής γνωστού ως Bushido για τον οποίο θα μιλήσουμε στη συνέχεια.

Κατά τον 12^ο αιω. μχ. είχαν ήδη αυξηθεί τόσο ώστε να γίνουν η διοικούσα κοινωνική τάξη πέραν της όποιας ιστορικής ανάγκης, και έτσι η γενιά Taira έγινε γνωστή ως η δυναστεία Heike με μικρή φυσικά διάρκεια ζωής.

Ο στραγγαλισμός της πολιτικής ζωής, της Αυτοκρατορικής δικαιοσύνης και εσωτερικής δύναμης συνεχίστηκε έως τις εχθροπραξίες του Genpei. Το 1185, ο φημισμένος πολέμαρχος Minamoto-No-Yoritomo ανέλαβε την διοίκηση της γενιάς Genji και όπως προαναφέρθηκε και στο σχετικό εδάφιο, αποδεκάτισε την γενιά Taira στην μάχη του Dan-No-Ura στο Kyushu.

Δημιούργησε τον πρώτο στρατιωτικό νόμο και έθεσε τα θεμέλια της νέας τάξης των πολεμιστών στην Kamakura της Ιαπωνίας. Αυτό ονομάστηκε η αρχή της Κυβέρνησης Kamakura Bakurfu Shogunate (1185-1333 μχ).

Με πολιτικές τακτικές κινήσεις και την συνεργασία του Αυτοκρατορικού δικαστηρίου, ο Yoritomo επέκτεινε την στρατιωτική του επιρροή  διατάζοντας την δημιουργία ένα συστήματος ελέγχου της επαρχίας από τους samurai υπό τον Άρχοντα Shugo και τον Διαχειριστή Jitou. Ο έλεγχος περιλάμβανε όχι μόνο την γη αλλά και τους φόρους. Η πανίσχυρη στρατιωτική κυβέρνηση Bakufu είχε πρωτοφανή αντίκτυπο στην υπεροχή της τάξης των samurai έως τα τέλη του 19^ου αιω. Ο Yoritomo ήξερε ότι η στρατιωτική τάξη θα έπρεπε να μείνει απομονωμένη από την κοσμική αριστοκρατία του Κιότο εάν ήθελε η κυβέρνησή του να ελέγξει το έθνος με επιτακτική δύναμη. Γνώριζε ότι ο αυστηρός samurai δεν θα επηρεαζόταν από τον ζήλο, την σύσταση, τα χρώματα, και τις υπερβολές της αριστοκρατίας εάν είχε ως αποστολή τον έλεγχο της γης και των ανθρώπων. Από εκείνη την περίοδο, η μοίρα της Ιαπωνίας καθορίστηκε σημαντικά για τα επόμενα 700 χρόνια.

Τελικά τι θα μπορούσε να πει κανείς για τον Yoritomo; Μέγας οραματιστής της εποχής του ο οποίος διαπίστωσε την εύθραυστη ισορροπία και έτσι διαμόρφωσε το πλαίσιο κατά το οποίο στους μεν samurai έδωσε τον έλεγχο της επαρχίας και στην αστική τάξη την διακυβέρνηση εξασφαλίζοντας έτσι την «ανακωχή» αυτών των δύο ή καιροσκόπος ο οποίος παραδίνοντας την διοίκηση της επαρχίας στους samurai τους περιόρισε σε μία αποστολή μακριά από τον ζωτικό χώρο της κυβέρνησης την οποία μετέφερε στην Kamakura γενέτειρα πόλη του;

Μετά βεβαιότητα όμως θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι κλασικοί πολεμιστές άκμασαν στην περίοδο της διακυβέρνησης του Minamoto-No-Yoritomo. Οι κλασικοί πολεμιστές αυτής της περιόδου ήταν άνδρες με υψηλό ηθικό βάρος και αξίες, αφάνταστες μαχητικές ικανότητες, και δίχως αμφιβολία η έμπνευση από το πολεμικό και πνευματικό τους πνεύμα, λαμπερό σαν τον ειλικρινή σκοπό ενός αληθινού samurai, άλλαξε σημειολογικά την ιστορία της Ιαπωνίας.

Οι συνεχιζόμενοι πόλεμοι και λίγο μετά η προσπάθεια εισβολής των Μογγολικών φύλλων, οι διαμάχες  ανάμεσα στην αυλή του Κιότο και στην αυλή του Yoshiro και ο καταστροφικός για όλη την Ιαπωνία πόλεμος του Onin (1467-1477) οδήγησαν την χώρα σε έναν αυξανόμενο μιλιταρισμό που κατέληξε στην περίοδο Togugawa (1600-1868) εγκαθιδρύοντας ένα στρατοκρατικό και υπερ-συγκεντρωτικό καθεστώς στο οποίο οι πολεμιστές και η τέχνη του πολέμου αναδείχθηκαν καθοριστικές αξίες για την επιβίωση του κοινωνικού συστήματος.

    Για τον bushi η αφοσίωση στον Ιεραρχικά ανώτερο, η αίσθηση της τιμής και του καθήκοντος, η ανάπτυξη του θάρρους, η έμφαση στην πράξη και όχι στην θεωρεία, η αγνότητα της πρόθεσης ήταν τα σκαλοπάτια που οδηγούσαν στην πνευματική ωριμότητα που αποτελούσε και την βαθύτερη ουσία της δύναμης. Το αντίτιμο ήταν η θυσία του «εγώ» κάτι που συναντάται διαρκώς σε όλο το φάσμα του ΖΕΝ. Μία θυσία που ο bushi έχει μάθει να κάνει από μικρή ηλικία. Γνώριζε ότι η προσφορά του πνεύματος και της ενέργειάς του (ki) στο σύνολο της ενέργειας του (ai) μπορεί να φέρει απόλυτη αρμονία και ισορροπία διανόησης και φυσικού-υλιστικού (aiki).

Η έννοια του θανάτου δεν τον ξένιζε από μικρή ακόμα ηλικία. Είχε συμβιβαστεί με αυτή καθότι την θεωρούσε ως την απόλυτα φυσική και αναπόφευκτη εξέλιξη των πραγμάτων της ζωής. Είχε συμβιβαστεί επίσης με την ιδέα ότι η "τελική μάχη" (η μάχη με τον θάνατο), δεν θα τελείωνε με δική του νίκη και αυτό ήταν κάτι που δεν μπορούσε να το αλλάξει. Εκείνο όμως που σίγουρα μπορούσε να αλλάξει ήταν η ηθική με την οποία θα οδηγούταν σε εκείνη την μάχη. Εάν η πορεία του όλα τα χρόνια της βιολογικής ζωής του, το έργο το οποίο άφηνε πίσω του και οι αξίες που υπηρέτησε αξιολογήθηκαν από τους επόμενους ως άξια να μνημονεύονται, τότε ναι-μεταφορικά θα είχε κερδίσει και την τελική αυτή μάχη. 

Ο bushi έπρεπε να αποδείξει την αυταπάρνηση, την θυσία και την αφοσίωση κατά την εκτέλεση του αιματηρού σε εκείνες (αλλά και ακόμη και στις σημερινές) εποχές επαγγέλματός του, ζητώντας την εκπλήρωση χωρίς ξεκούραση και δίχως δισταγμό της αποστολής που του ανατέθηκε, ενώ σε περίπτωση μη εκτελέσεως αυτής να εξιλεωθεί με seppuku. Το bushido ρύθμιζε τόσο τη συμπεριφορά όλων.

Το seppuku ήταν η εκπλήρωση ενός προγονικού νόμου, ενός εθίμου χιλιετιών, ένας θεσμός ιερός για την επανάκτηση της τιμής της "οικογένειας" (ντροπιασμένης εξαιτίας της καταπάτησης του bushido από ένα από τα μέλη της), καθώς η έκτιση της ποινής ήταν δυνατή μόνο με seppuku.

Το bushido ήταν ο κώδικας συμπεριφοράς των πολεμιστών που βρίσκονταν σε μία συνεχή κατάσταση πολέμου και αντιπροσώπευε ολόκληρη τη ζωή ενός samurai (ή bushi).

Οι ηθικές και θεσμικές «εντολές» ήταν βελτιωμένες και ολοκληρωμένες κατά την ειρηνική περίοδο Tokugawa (1603-1868) όπου σχημάτισαν τον γραπτό κώδικα bushido.

Οι 7 αρχές του είναι:

Το πνεύμα του bushido στηρίζεται στη καλή θέληση, το κουράγιο, την τιμή, το πνεύμα θυσίας στην υπηρεσία της ανθρωπότητας. Την φεουδαρχική εποχή οι bushi ήταν θεματοφύλακες της ειρήνης και της ασφάλειας, χαρακτηριστικό δε της δύναμής τους ήταν η απόδοση δικαιοσύνης  και η προάσπιση των αθώων και αδυνάτων.

Το bushido μαθαίνει στους samurai να λαμβάνουν υπ’ όψιν τους το φως της αλήθειας, απαραίτητο στην εξυπηρέτηση των δικαιωμάτων του συνόλου.

Επί πλέον, δέχονται το θάνατό τους, διατηρώντας μια στωική ηρεμία μπροστά στον κίνδυνο. Μετά την κατατρόπωση του εσωτερικού φόβου, οι bushi μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τους άγνωστους αντιπάλους με ηρωισμό. Η ικανότητα κατανόησης της ζωής και του θανάτου απαιτούσε μια λογική και την παρουσία του πνεύματος , έτσι όπως δεν είναι γνωστό στην εξάσκηση του Zen, “πνεύμα χωρίς πνεύμα”, όντας αυτό  η βάση του  bushido.

Το bushido δεν είναι μόνο ο κώδικας των παλιών samurai αλλά και συνώνυμο του budo (bu=μάχη, αγώνας  do=δρόμος, μονοπάτι). Σε όλα τα είδη του budo απαιτείται εξυπνάδα, κουράγιο και καλή θέληση. Ξεχωρίζοντας τους οπαδούς άλλων αθλημάτων το budo διέπει τις δραστηριότητες του budoka και εφαρμόζεται πάντοτε σαν να ήταν πρόσωπο με πρόσωπο με την ήττα ή τον θάνατο.

Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το πνεύμα του bushido στις προπονήσεις του dojo. Οι οπαδοί (μυημένοι) του budo προπονούνται για να αποκτήσουν το μέγιστο της ενέργειάς τους, για να συμβάλουν στην καλή διάθεση και το ενδιαφέρον του γύρω περιβάλλοντος. Σεβασμός στους ηλικιωμένους, φροντίδα στους νέους και πειθαρχία στις προπονήσεις, είναι ορατά σημάδια του πνεύματος του bushido στη δραστηριότητα του dojo.

Το bushido δεν χαρακτηρίζει τη ζωή του budoka μόνο μέσα στο dojo αλλά είναι μέρος της καθημερινής του ζωής.

Το αληθινό bushido βασίζεται στην υπόληψη των άλλων της αφοσίωσης και της αυτοθυσίας για την τιμή και τέλος στην συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο.